قرص ضد بارداری شامل هورمون های پروژسترون و استروژن هستند که به صورت مصنوعی تولید می شوند و با حفظ سطح هورمون ها مانع تخمک گذاری می شوند. بدون افزایش استروژن ، تخمک از تخمدان رها نمی شود و در نتیجه احتمال لقاح و بارداری از بین می رود. این قرص ها در سال ۱۹۶۰ مورد تائید سازمان غذا و داروی ایالات متحده امریکا قرار گرفت و از آن زمان تاکنون یکی از موثرترین روش های کنترل بارداری برگشت پذیر می باشد. متاسفانه آمار استفاده از این قرص ها در کشور ما در دسترس نمی باشد اما حدود ۲۷ درصد زنان امریکایی از این روش جهت کنترل بارداری استفاده می نمایند. در سال های اخیر این قرص ها تغییراتی را نسبت به قرص های اولیه داشته اند ، در واقع میزان هورمون های استفاده شده در قرص های نسل جدید کاهش یافته و در نتیجه عوارض جانبی آن ها نیز بسیار کمتر شده است. قرص های نسل جدید حتی مزیت هایی را نیز دارند. به عنوان مثال دوره های خونریزی با مصرف این قرص ها سبک تر می شود ، گرفتگی و دردهای عضلانی کاهش می یابند و میزان جوش های اکنه نیز کمتر می شود. با تمام مزیت هایی که برای قرص های ضد بارداری ذکر کردیم باید به یاد داشته باشید که این قرص های محافظتی در مقابل بیماری های منتقله از طریق تماس جنسی مانند ایدز ، ویروس پاپیلومای انسانی و سایر ویروس ها و عوامل بیماری زا کاربردی ندارد.
چه افرادی نباید از قرصهای ضد بارداری استفاده کنند؟
- خانمهای بالای ۳۵ سال
- افراد سیگاری
- چرخه قاعدگی
- خانمهای که دچار شرایط پزشکی خاص مانند سابقه لخته شدن خون، سرطان سینه یا سرطان آندومتر هستند.
قرص ضد بارداری چگونه عمل می کند ؟
جهت اطلاع از نحوه عملکرد قرص های ضد بارداری ابتدا باید با چرخه قاعدگی در بدن خانم ها آشنا شوید. در ابتدای هر دوره قاعدگی میزان هورمون استروژن افزایش می یابد که منجر به ضخیم شدن پوشش آندومتر و آمادگی برای لانه گزینی تخمک بارور شده می شود. حدود روز چهاردهم چرخه ، میزان استروژن به اوج می رسد و این پدیده موجب آزاد شدن تخمک از یکی از تخمدان ها می شود ، به این مرحله تخمک گذاری می گویند. پس از تخمک گذاری ، هورمون دیگری به نام پروژسترون افزایش می یابد تا پوشش داخلی آندومتر را جهت پذیرش تخمک آماده نماید. تخمک از طریق لوله فالوپ به سمت رحم حرکت می نماید و اگر در این زمان بارور شود می تواند در دیواره رحم لانه گزینی انجام دهد. در صورت عدم باوروی میزان این دو هورمون کاهش می یابد و دیواره رحم شروع به ریزش می نماید و دوره قاعدگی یا خونریزی شروع می شود.
قرص ضد بارداری سطح هورمون های استروژن و پروژسترون را کنترل می نمایند ، بدون افزایش استروژن ، تخمک آزاد نمی شود و در نتیجه بارداری نیز رخ نمی دهد. این قرص ها همچنین منجر به غلیظ شدن مخاط دهانه رحم می شوند و در این حالت اسپرم ها نمی توانند به تخمک دسترسی داشته باشند و در صورت لقاح شرایط دیواره جهت لانه گزینی جنین مناسب نمی باشد.
نحوه مصرف قرص های ضد بارداری
میتوانید مصرف قرصجلوگیری از بارداری را از روز اول پریود خود شروع نمائید. در صورتی که به تازگی می خواهید مصرف این قرص را شروع نمائید و در مورد بارداری خود دچار شک و تردید هستید ابتدا باید یک تست بارداری بدهید اگر این تست منفی بود و حداقل ۱۰ روز از آخرین رابطه جنسی شما گذشته باشد ، می توانید مطمئن باشید که باردار نیستید و شروع کردن قرص بلامانع می باشد. مهم نیست چه زمانی مصرف قرص ضد بارداری را شروع کرده اید ؛ بلکه باید به خاطر بسپارید که بسته جدید را در همان روزی شروع نمائید که بسته قبلی را مصرف نموده اید به عنوان مثال اگر بسته قبلی را در روز شنبه شروع کرده اید ، آغاز مصرف بسته جدید هم در روز شنبه باید باشد.
نکاتی که در هنگام مصرف قرص ضد بارداری باید رعایت نمائید
- قرص ها زمانی موثر هستند که هر روز مصرف شوند ، بنابراین مصرف روزانه را فراموش نکنید.
- حتی اگر در بعضی روزها رابطه جنسی ندارید ، نباید مصرف قرص ضد بارداری را قطع نمائید.
- برخی داروها مانند آنتی بیوتیک هایی که به مدت طولانی مصرف می شوند ممکن است تاثیر این قرص ها را کاهش دهند ، در این مواقع با راهنمایی متخصص زنان از دیگر روش های کنترل بارداری استفاده نمائید.
- اسهال و استفراغ به صورت مکرر می تواند جذب قرص ها را کاهش دهد.
- اگر دچار مشکلات گوارشی هستید یا داروهایی مصرف می نمایید که ممکن است با قرص های ضد بارداری تداخل داشته باشند ، بدون قطع مصرف قرص ها از روش های پشتیبان نیز جهت پیشگیری از بارداری استفاده نمائید.
- اگر یک یا چند روز مصرف قرص ها را فراموش کردید با شروع مجدد مصرف قرص از روش های پشتیبان نیز استفاده کنید.
انواع قرص های ضد بارداری
هر دو نوع قرص ترکیبی و پروژسترون جهت کنترل بارداری مناسب می باشند و مصرف آن باید با راهنمایی و تجویز پزشک متخصص زنان باشد.
- قرص های پروژسترون : قرص های پروژسترون برای افرادی که نمی توانند استروژن مصرف نمایند و همچنین خانم های شیرده مناسب می باشد ؛ زیرا استروژن تولید شیر را کاهش می دهد.
- قرص های اورژانسی : این قرص ها پس از یک رابطه جنسی بدون برنامه و محافظت نشده پیشنهاد می شود ، مصرف این قرص ها نباید همیشگی باشد و تنها چند بار در سال مجاز به استفاده از آن هستید.
بهترین قرص ضد بارداری بدون عوارض
یکی از بهترین قرص های ضد بارداری که کمترین عوارض را دارد ، قرص یاز (Yaz) است. این قرص حاوی دروسپیرنون و اتینیل استرادیول بوده و به دلیل ترکیب خاص خود ، نسبت به بسیاری از قرص های جلوگیری ، عوارض جانبی کمتری ایجاد می کند. مزیت اصلی قرص یاز این است که باعث احتباس آب کمتری در بدن می شود ، در نتیجه احتمال اضافه وزن و ورم کاهش می یابد. همچنین این قرص می تواند در کاهش جوش های هورمونی و تنظیم چرخه قاعدگی نیز موثر باشد. علاوه بر پیشگیری از بارداری ، یاز به بهبود سندروم پیش از قاعدگی یا PMS نیز کمک می کند. با این حال مانند هر داروی دیگری ، ممکن است در برخی افراد عوارضی مانند سردرد ، تهوع یا تغییرات خلقی ایجاد کند. برای انتخاب بهترین گزینه ، بهتر است با پزشک متخصص مشورت کنید.
بهترین قرص ضد بارداری برای تنظیم پریود
یکی از بهترین قرص های ضد بارداری برای تنظیم قاعدگی ، قرص ال دی (LD) است. این قرص حاوی لوونورژسترل و اتینیل استرادیول بوده و به تعادل هورمونی بدن کمک می کند. قرص ال دی معمولا برای افرادی که دچار پریودهای نامنظم ، لکه بینی بین دوره ها یا قاعدگی های شدید و دردناک هستند ، توصیه می شود. این قرص با تنظیم میزان هورمون های استروژن و پروژسترون در بدن ، باعث ثبات چرخه قاعدگی شده و از خونریزی های غیرطبیعی جلوگیری می کند. علاوه بر تنظیم پریود ، ال دی در کاهش دردهای قاعدگی و بهبود علائم سندروم پیش از قاعدگی نیز موثر است. برخی افراد ممکن است در اوایل مصرف دچار سردرد ، حالت تهوع یا حساسیت سینه ها شوند ، اما این علائم پس از چند هفته برطرف می شود. برای انتخاب بهترین گزینه ، بهتر است با دکتر زنان مشورت کنید.
قرص ضد بارداری اورژانسی
برای جلوگیری از بارداری ناخواسته بعد از رابطه محافظت نشده یا شکست روش های پیشگیری مصرف قرص ضد بارداری اورژانسی توصیه می شود. یکی از رایج ترین انواع آن قرص لونژیل (Levonorgestrel) است که حاوی ۱.۵ میلیگرم لوونورژسترل بوده و با جلوگیری از تخمک گذاری یا لقاح ، از بارداری پیشگیری می کند. بهترین زمان مصرف هرچه سریع تر پس از رابطه جنسی است اما تا ۷۲ ساعت بعد نیز تاثیر دارد. اگر از دوز ۰.۷۵ میلی گرم استفاده می شود ، باید یک قرص را فورا و قرص دوم را ۱۲ ساعت بعد مصرف کرد. از عوارض احتمالی آن می توان به حالت تهوع ، سردرد ، سرگیجه ، تغییر در زمان قاعدگی ، حساسیت سینه ها و خستگی اشاره کرد. این قرص نباید بهعنوان روش پیشگیری دائمی مورد استفاده قرار گیرد و در صورت نیاز مکرر ، مشورت با پزشک ضروری است.
قرص های جلوگیری چقدر موثر هستند؟
قرص های جلوگیری از بارداری در صورت مصرف صحیح ، بسیار موثر هستند. قرص های ترکیبی حاوی استروژن و پروژسترون و قرص های پروژسترونی مینی پیل در استفاده ایده آل بیش از ۹۹٪ اثربخش هستند اما در مصرف معمولی به دلیل فراموشی یا مصرف نادرست تأثیر آن ها به ۹۱٪ کاهش می یابد. قرص اورژانسی نیز بسته به زمان مصرف ، بین ۵۰ تا ۹۸٪ مؤثر است ؛ هرچه زودتر مصرف شود ، احتمال جلوگیری از بارداری بیشتر خواهد بود. عواملی مانند فراموش کردن مصرف ، استفراغ زود هنگام پس از مصرف ، مصرف همزمان برخی داروها مانند آنتی بیوتیک های خاص و مشکلات گوارشی می توانند اثر قرص را کاهش دهند. برای افزایش تاثیر ، رعایت زمان دقیق مصرف و مشورت با متخصص زنان توصیه می شود.
سن مجاز برای مصرف قرص های ضد بارداری
مصرف قرص های ضد بارداری برای افراد بالای ۱۸ سال مانعی ندارد ، اما در برخی موارد ، نوجوانان از ۱۵ یا ۱۶ سالگی نیز می توانند تحت نظر پزشک از این قرص ها استفاده کنند. این داروها علاوه بر پیشگیری از بارداری ، برای تنظیم قاعدگی ، کاهش دردهای قاعدگی ، درمان آکنه هورمونی و کنترل علائم سندروم پیش از قاعدگی نیز تجویز میشوند. افراد زیر ۱۸ سال در صورت نیاز به استفاده ، باید با دکتر زنان مشورت کنند تا مناسب ترین گزینه با کمترین عوارض برای آن ها انتخاب شود. همچنین ، زنان بالای ۳۵ سال که سیگار می کشند یا مشکلاتی مانند فشار خون بالا و بیماری های قلبی دارند ، باید از روش های جایگزین استفاده کنند.
