مشکلات تیروئید چه تأثیری بر بارداری و باروری دارد؟

غده تیروئید ، اگرچه کوچک و پروانه‌ ای شکل است ، اما در دوران بارداری نقش حیاتی و پیچیده‌ ای در سلامت مادر و جنین ایفا می‌ کند. این غده با ترشح هورمون‌ هایی نظیر T3 و T4 ، تنظیم متابولیسم بدن را بر عهده دارد ؛ اما در بارداری ، ماجرا فراتر از تنظیم سوخت‌ و ساز ساده است. در این دوران ، بدن مادر دچار تغییرات هورمونی قابل‌ توجهی می‌ شود که مستقیماً بر عملکرد تیروئید اثر می‌ گذارند. از سوی دیگر ، جنین در سه ماهه اول بارداری به هورمون‌ های تیروئیدی مادر وابسته است ؛ بنابراین هرگونه اختلال در عملکرد تیروئید می‌ تواند پیامدهای مهمی برای رشد مغز و سیستم عصبی جنین داشته باشد. در این مقاله ، به‌ طور علمی و جامع به بررسی عملکرد ، تغییرات و اختلالات تیروئید در دوران بارداری می‌ پردازیم و راهکارهای تشخیص و مدیریت صحیح این شرایط حساس را ارائه می‌ دهیم تا مسیر بارداری برای مادران ، ایمن‌ تر و آگاهانه‌ تر طی شود.

تیروئید و ناباروری

اختلالات تیروئید یکی از شایع ترین اختلالات غدد درون ریز در زنان در سنین باروری است. این ها با تغییرات هورمونی آشکار می شوند که با تأثیر بر چرخه های قاعدگی و فعالیت تخمدان ها، می توانند مانع باروری شوند. پرکاری تیروئید و کم کاری تیروئید دو بیماری تیروئیدی هستند که می توانند بر باروری زنان تأثیر بگذارند. در بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید در دوران بارداری ، حساسیت بیشتری به هورمون آزاد کننده گنادوتروپین هیپوفیز (GnRh) مشاهده می شود. این باعث ترشح مهم هورمون لوتئینیزه کننده (LH) می شود که مسئول سطح بالایی از استروژن است. سپس زن می بیند که چرخه های قاعدگی خود مختل شده است، اغلب با ظاهر شدن پریود چندین بار در ماه. کم کاری تیروئید نیز مسئول مشکلات در باردار شدن است. افزایش غیرطبیعی سطح TSH، شدت و دفعات قاعدگی را افزایش می دهد و باعث عدم تخمک گذاری می شود. به منظور افزایش شانس باردار شدن در زنان در سنین باروری، انجمن تیروئید آمریکا حفظ سطح TSH زیر ۲.۵ mU/l را توصیه می کند.

علائم اختلالات تیروئید در دوران بارداری

علائم اختلالات تیروئید در بارداری ممکن است با علائم طبیعی بارداری اشتباه گرفته شوند ، اما شدت و ماندگاری آن ‌ها می ‌تواند نشانه ‌ای از مشکل در عملکرد غده تیروئید باشد. این علائم بسته به نوع اختلال پرکاری یا کم‌ کاری تیروئید متفاوتند:

تشخیص قطعی اختلالات تیروئید در بارداری تنها با انجام آزمایش خون و ارزیابی سطح هورمون‌های TSH ، T3 و T4 توسط بهترین متخصص زنان  ممکن است. در صورت مشاهده این علائم ، مراجعه سریع برای بررسی و شروع درمان اهمیت زیادی برای سلامت مادر و جنین دارد.

اختلالات تیروئید در دوران بارداری

در سه ماه اول بارداری ، تیروئید زن باردار نقش اصلی را ایفا می کند. در واقع ، دومی با تامین مقدار لازم هورمون های غنی از ید ، رشد مناسب مغز جنین را تضمین می کند. فعالیت تیروئید زنان باردار به دقت کنترل می شود. تشخیص هر چه زودتر پرکاری تیروئید یا کم کاری تیروئید که می تواند عواقب مضری بر مادر و جنین آینده داشته باشد را ممکن می سازد.

پرکاری تیروئید در دوران بارداری

پرکاری تیروئید تولید بیش از حد هورمون های تیروئید است. سپس زن باردار از استفراغ شدید و خستگی شدید رنج می برد ، علاوه بر این احساس تپش سریع قلب دارد که می تواند نگران کننده باشد. در سمت جنین ، خطرات نارس بودن ، تاخیر در رشد و اختلالات رشد عصبی قابل ترس است. در صورت پرکاری تیروئید می توان رژیم غذایی خاصی را توسط متخصص تجویز کرد.

کم کاری تیروئید در دوران بارداری

برخلاف پرکاری تیروئید ، در کم کاری تیروئید ، تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نمی کند. این وضعیت در بیشتر موارد با خشکی پوست، افزایش وزن قابل توجه و احساس کندی ضربان قلب ظاهر می شود. گواتر همچنین می تواند به دلیل کمبود ید رخ دهد. عواقب کم کاری تیروئید می تواند جدی باشد. در واقع ، اگر این آسیب شناسی به موقع تشخیص داده نشود ، کودک متولد نشده در معرض خطر تاخیر در رشد روانی حرکتی و فکری قرار می گیرد. پس از انجام درمان ، نظارت دقیق بر کم کاری تیروئید ضروری است. برای این منظور در دوران بارداری و بعد از آن آزمایش خون منظم تجویز خواهد شد.

علت تیروئید در بارداری

علت بروز اختلالات تیروئید در دوران بارداری می ‌تواند به تغییرات هورمونی طبیعی این دوران یا وجود زمینه‌ های قبلی بیماری در بدن مادر مربوط باشد. در برخی موارد ، بارداری ممکن است اولین ‌بار علائم بیماری تیروئید را آشکار کند. در پرکاری تیروئید بارداری ، یکی از شایع ‌ترین علل ، بیماری گریوز (Graves’ disease) است که یک بیماری خودایمنی است و در آن سیستم ایمنی بدن آنتی ‌بادی ‌هایی تولید می ‌کند که باعث تحریک بیش‌ازحد غده تیروئید می ‌شوند. در برخی زنان نیز افزایش زیاد هورمون hCG (مانند بارداری‌های چندقلویی یا حاملگی مولار) می ‌تواند باعث تحریک موقت تیروئید و بروز علائم پرکاری تیروئید شود.

در مقابل ، کم ‌کاری تیروئید در بارداری اغلب ناشی از هاشیموتو است، یک بیماری خود ایمنی دیگر که در آن سیستم ایمنی به ‌اشتباه به بافت تیروئید حمله می ‌کند و عملکرد آن را کاهش می ‌دهد. کمبود ید نیز ممکن است یکی از علل کم‌ کاری تیروئید باشد ، هرچند این مشکل در کشورهایی با نمک یددار کمتر دیده می‌ شود.
به‌ طور کلی ، تغییرات فیزیولوژیکی بارداری بر عملکرد تیروئید تأثیر می ‌گذارند و در مادرانی که زمینه اختلالات تیروئید دارند ، این تغییرات می ‌توانند وضعیت را تشدید یا علائم را آشکار کنند. برای همین ، بررسی سطح هورمون‌ های تیروئید پیش از بارداری یا در اوایل بارداری اهمیت زیادی دارد.

مشکلات تیروئید در زنان باردار چگونه درمان می شود؟

در دوران بارداری ، درمان‌های ید رادیواکتیو که معمولاً خارج از این دوره تجویز می‌ شوند ، توصیه نمی‌ شوند. از سوی دیگر ، داروهای ضد تیروئید مصنوعی و بتا بلوکرها برای بازگرداندن تعادل هورمونی تجویز می شوند. توقف کار برای مادر آینده و استراحت زیاد نیز به شدت توصیه می شود. تجویز این درمان ها به دلیل تداخل احتمالی با جنین تحت نظارت دقیق است.

پیشگیری از اختلالات تیروئید در دوران بارداری

در دوران بارداری و خارج از این دوره ، اختلالات تیروئید به راحتی قابل تشخیص است. به عنوان بخشی از خود تشخیصی ، علائم زیر باید هشدار دهند:

• تشنگی ناگهانی و غیر قابل توضیح
• کاهش سریع و قابل توجه وزن با وجود اشتهای بدون تغییر
• حساسیت به حرارت بیش از حد
• گرگرفتگی و تعریق بیش از حد
• اختلالات خلقی
• بیخوابی
• بیش فعالی
• استرس و اضطراب
• افزایش حجم گردن که یادآور گواتر است
• چشم های برآمده
• افزایش دفعات مدفوع
• اسهال
• تپش قلب
• لرزش
• کاهش تعداد پریودها یا عدم وجود پریودها

به محض مشکوک شدن به اختلال تیروئید، چک آپ تیروئید تجویز می شود. هدف آن کنترل سطح TSH است. زنانی که مشکلات تیروئیدی دارند می توانند باردار شوند و بارداری را به پایان برسانند ، مشروط بر اینکه از این شرایط به خوبی مراقبت شود. در دوران بارداری ، نظارت بر کم کاری تیروئید و پرکاری تیروئید برای اطمینان از سلامت مادر و نوزاد مهم است.

برای پرکاری تیروئید در بارداری چه بخوریم ؟

داشتن پرکاری تیروئید در دوران بارداری نیاز به مراقبت ویژه ‌ای دارد. تغذیه نقش مهمی در کنترل این وضعیت دارد و باید به گونه‌ ای باشد که هم سلامت مادر و هم رشد جنین را تأمین کند. مصرف پروتئین ‌های باکیفیت مانند مرغ ، تخم ‌مرغ ، ماهی کم‌ جیوه و حبوبات توصیه می ‌شود. استفاده از سبزیجات پخته‌ ای مانند کلم ، گل کلم و شلغم در حد متعادل ممکن است به تنظیم عملکرد تیروئید کمک کند. کربوهیدرات ‌های پیچیده مثل جو دوسر ، نان سبوس ‌دار و برنج قهوه ‌ای به حفظ سطح انرژی کمک می ‌کنند. لبنیات کم ‌چرب نیز برای تأمین کلسیم ضروری است. میوه‌ های تازه ، به ‌ویژه آن‌ هایی که سرشار از آنتی‌ اکسیدان هستند ، به تقویت سیستم ایمنی کمک می‌ کنند. مصرف آب کافی نیز اهمیت زیادی دارد.

در مقابل ، باید از غذاهای حاوی ید زیاد مانند جلبک دریایی و برخی غذاهای دریایی پرهیز شود ، مگر آنکه پزشک تجویز کرده باشد. نوشیدنی‌ های کافئین ‌دار ، غذاهای فرآوری ‌شده ، پرنمک و شیرینی ‌های زیاد نیز ممکن است علائم پرکاری تیروئید را تشدید کنند. هماهنگی نزدیک با متخصص زنان و پیروی دقیق از دستورات دارویی و تغذیه ‌ای برای کنترل بیماری در این دوران بسیار ضروری است.

عوارض تیروئید در بارداری بر جنین

پرکاری یا کم‌ کاری تیروئید در دوران بارداری ، اگر کنترل نشود ، می ‌تواند عوارض جدی برای جنین به همراه داشته باشد. هورمون ‌های تیروئید نقش کلیدی در رشد مغز و سیستم عصبی جنین دارند ، به‌ ویژه در سه‌ ماهه اول که جنین هنوز توانایی تولید هورمون تیروئید را ندارد و به مادر وابسته است.
در صورت پرکاری تیروئید درمان ‌نشده ، خطراتی مانند سقط جنین ، زایمان زودرس ، وزن پایین نوزاد هنگام تولد ، پره ‌اکلامپسی (افزایش فشار خون در بارداری) ، نارسایی قلبی در مادر و اختلالات رشد جنینی وجود دارد. همچنین ممکن است جنین به نوعی پرکاری تیروئید به‌ نام “گریوز نئوناتال” مبتلا شود که به‌ دلیل عبور آنتی ‌بادی ‌های مادر از جفت رخ می ‌دهد.

در مقابل ، کم ‌کاری تیروئید درمان ‌نشده نیز می ‌تواند باعث کاهش ضریب هوشی نوزاد ، مشکلات رشد ذهنی و حرکتی ، مرده ‌زایی یا ناهنجاری‌ های مادرزادی شود.
بنابراین تشخیص زودهنگام ، کنترل دقیق هورمون‌ های تیروئید و پایش مداوم توسط پزشک متخصص در دوران بارداری اهمیت حیاتی دارد.